Drzwi przeciwpożarowe i ewakuacyjne w budynkach użyteczności publicznej

W budynku użyteczności publicznej nie wystarczy zamówić „drzwi przeciwpożarowych EI 30” albo „drzwi ewakuacyjnych”. Najpierw trzeba ustalić, jaką funkcję ma pełnić konkretne zamknięcie, gdzie jest zlokalizowane i jakie wymagania wynikają z projektu. Drzwi przeciwpożarowe, dymoszczelne i ewakuacyjne opisują różne cechy. Jedne drzwi mogą spełniać kilka z tych funkcji jednocześnie, ale nie dzieje się to automatycznie.

Najwięcej problemów przy odbiorach i późniejszych kontrolach wynika właśnie z uproszczeń: zamówiono właściwą klasę odporności ogniowej, ale zmieniono ościeżnicę, zamek albo samozamykacz; zastosowano drzwi ewakuacyjne, ale po zamknięciu kontrolą dostępu nie da się ich natychmiast otworzyć od strony ewakuacji; albo przyjęto, że każde wyjście musi otwierać się na zewnątrz, choć przepisy stawiają taki warunek tylko w określonych sytuacjach.

Drzwi przeciwpożarowe, dymoszczelne i ewakuacyjne – trzy różne wymagania

Drzwi przeciwpożarowe mają przez określony czas ograniczać rozprzestrzenianie się pożaru przez otwór w przegrodzie. Oznaczenia odporności ogniowej opisują konkretne właściwości:

• E – szczelność ogniowa, czyli zdolność do powstrzymywania płomieni i gorących gazów,

• I – izolacyjność ogniowa, czyli ograniczenie wzrostu temperatury po stronie nienagrzewanej,

• W – ograniczenie promieniowania cieplnego.

Stąd spotykane klasy, takie jak EI 30, EI 60 czy EI 120, a w odpowiednich zastosowaniach również klasy wykorzystujące kryterium EW. Liczba oznacza czas wyrażony w minutach, przez który zestaw spełnia deklarowane kryteria podczas badania.

Nie wybiera się jednak klasy według zasady „im wyższa, tym lepiej”. Wymaganą klasę określa projekt i przepisy właściwe dla konkretnego miejsca. Dla zamknięć w elementach oddzielenia przeciwpożarowego wymagania zależą m.in. od klasy odporności pożarowej budynku i funkcji przegrody. Przykładowo w tabeli dotyczącej oddzieleń przeciwpożarowych pojawiają się wymagania od EI 30 do EI 120 dla różnych konfiguracji. Nie oznacza to, że EI 30 można zastosować wszędzie tam, gdzie występują drzwi przeciwpożarowe.

Drzwi dymoszczelne odpowiadają na inny problem. Ich zadaniem jest ograniczenie przenikania dymu. W przepisach stosowane są klasy Sa i S200. Drzwi mogą więc być jednocześnie przeciwpożarowe i dymoszczelne, np. EI 30 S200, ale sama klasa EI nie oznacza automatycznie spełnienia wymagania dymoszczelności.

Z kolei określenie drzwi ewakuacyjne opisuje przede wszystkim funkcję drzwi na trasie opuszczania pomieszczenia lub budynku. Nie oznacza ono automatycznie odporności ogniowej ani dymoszczelności. Drzwi na drodze ewakuacyjnej mogą nie mieć klasy EI, jeśli w danym miejscu projekt i przepisy jej nie wymagają. Mogą też łączyć wszystkie trzy funkcje.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie przy zamawianiu stolarki. Zamiast wpisywać w zamówieniu ogólne „drzwi ppoż. do korytarza”, trzeba określić co najmniej:

• wymaganą klasę odporności ogniowej i ewentualnej dymoszczelności,

• wymagane wymiary i szerokość przejścia,

• kierunek otwierania,

• liczbę skrzydeł,

• sposób otwierania od strony ewakuacji,

• współpracę z kontrolą dostępu lub systemem sygnalizacji pożaru,

• wymagane samozamykanie,

• rodzaj ściany i sposób montażu.

Najgorszym momentem na ustalanie tych parametrów jest dostawa drzwi na budowę. Wtedy każda pomyłka oznacza przeróbkę, wymianę elementów albo ponowne zamówienie całego zestawu.

Kierunek otwierania, szerokość i okucia trzeba ustalać dla konkretnego wyjścia

Nie każde drzwi na drodze ewakuacyjnej muszą otwierać się na zewnątrz pomieszczenia. Przepisy wymagają tego m.in. dla wyjść z pomieszczeń:

• zagrożonych wybuchem,

• takich, do których mogą niespodziewanie przedostać się substancje utrudniające ewakuację,

• przeznaczonych do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób,

• przeznaczonych dla ponad 6 osób o ograniczonej zdolności poruszania się.

Osobne wymaganie dotyczy wyjścia ewakuacyjnego z budynku przeznaczonego dla więcej niż 50 osób – takie drzwi co do zasady powinny otwierać się na zewnątrz budynku. Dlatego kierunku otwierania nie powinno się ustalać „z przyzwyczajenia”. Trzeba sprawdzić funkcję pomieszczenia, przewidywaną liczbę osób i przebieg ewakuacji.

Podobnie wygląda sprawa szerokości. Dla drzwi stanowiących wyjście ewakuacyjne z pomieszczenia łączną szerokość oblicza się proporcjonalnie do liczby osób, przyjmując co najmniej 0,6 m na 100 osób. Co do zasady najmniejsza szerokość drzwi w świetle ościeżnicy wynosi 0,9 m, a przy drzwiach służących do ewakuacji maksymalnie 3 osób może wynosić 0,8 m.

Na drodze ewakuacyjnej stosuje się również zasadę 0,6 m na 100 osób, przy czym dla drzwi niewymienionych w szczególnych przypadkach minimalna szerokość wynosi 0,9 m w świetle ościeżnicy. Przy drzwiach wieloskrzydłowych stanowiących wyjście ewakuacyjne co najmniej jedno nieblokowane skrzydło powinno mieć co najmniej 0,9 m szerokości.

To szerokość użytkowa przejścia, a nie handlowy wymiar skrzydła czy zewnętrzny wymiar ościeżnicy, decyduje o spełnieniu wymagania.

Tak samo nie należy automatycznie wpisywać do każdych drzwi belki antypanicznej. Przepisy techniczno-budowlane wymagają urządzeń przeciwpanicznych w drzwiach stanowiących wyjście ewakuacyjne z pomieszczenia, w którym może jednocześnie przebywać więcej niż 300 osób, oraz w drzwiach na drodze ewakuacyjnej z tego pomieszczenia. W innych przypadkach sposób otwierania trzeba dobrać do warunków użytkowania, dokumentacji projektowej i wymaganego rozwiązania ewakuacyjnego.

Niezależnie od zastosowanego zamka czy kontroli dostępu obowiązuje jednak podstawowa zasada: od strony ewakuacji drzwi muszą umożliwiać natychmiastowe użycie w razie zagrożenia. Niedopuszczalne jest rozwiązanie, w którym osoba uciekająca musi szukać klucza, znać kod albo wykonywać dodatkowe czynności potrzebne do zwolnienia zamknięcia.

Problematyczne bywają zwłaszcza systemy kontroli dostępu. Elektrozaczep, zwora elektromagnetyczna czy zamek elektromechaniczny mogą działać prawidłowo podczas normalnej eksploatacji, a jednocześnie tworzyć niebezpieczną blokadę po zaniku zasilania albo alarmie. Dlatego sposób zwolnienia drzwi trzeba sprawdzić w całym scenariuszu działania instalacji, a nie tylko podczas przykładania karty do czytnika.

Liczy się cały zestaw drzwiowy, prawidłowy montaż i późniejsza konserwacja

Klasa odporności ogniowej nie jest właściwością samej metalowej lub drewnianej płyty skrzydła. W praktyce trzeba traktować drzwi jako zestaw przebadanych i sklasyfikowanych elementów, obejmujący odpowiednio skrzydło, ościeżnicę, zawiasy, zamki, uszczelki, samozamykacz, przeszklenia i pozostałe wyposażenie przewidziane dla danego rozwiązania.

To właśnie dlatego pozornie drobna zmiana potrafi stworzyć problem. Nie powinno się samodzielnie zastępować:

• samozamykacza innym modelem,

• zamka wersją niewskazaną dla danego zestawu,

• szyby innym przeszkleniem,

• zawiasów przypadkowym odpowiednikiem,

• elementów uszczelniających innym materiałem,

• sposobu zamocowania ościeżnicy rozwiązaniem nieprzewidzianym w dokumentacji.

Szczególnie często błędy powstają przy montażu. Klasyfikacja i dokumentacja określają, w jakiej konstrukcji ściany oraz w jaki sposób można osadzić drzwi. Nie wolno zakładać, że każda piana montażowa, kotwa czy zaprawa będzie odpowiednia. Rozwiązanie poprawne dla zwykłych drzwi może być niewłaściwe dla zestawu o wymaganej odporności ogniowej.

Przy odbiorze trzeba też sprawdzić dokumentację wyrobu. Nie należy sprowadzać jej do hasła „certyfikat ppoż.”. W zależności od podstawy wprowadzenia wyrobu do obrotu producent deklaruje jego właściwości użytkowe, a wyrób jest odpowiednio oznakowany CE albo znakiem budowlanym B. Należy sprawdzić deklarację właściwości użytkowych lub krajową deklarację właściwości użytkowych, oznakowanie oraz zgodność deklarowanych parametrów z wymaganiami projektu.

Dobry odbiór drzwi obejmuje więc jednocześnie dokumenty i fizyczne działanie zestawu:

• zgodność oznaczenia drzwi z projektem,

• klasę EI, EW lub dymoszczelność, jeśli jest wymagana,

• prawidłowe osadzenie ościeżnicy,

• komplet i stan uszczelek,

• działanie samozamykacza,

• pełne domknięcie i zatrzaśnięcie skrzydła,

• prawidłową kolejność zamykania drzwi dwuskrzydłowych, jeśli zestaw jej wymaga,

• działanie urządzeń umożliwiających ewakuację,

• współpracę z kontrolą dostępu oraz systemem sygnalizacji pożaru, jeśli występują.

Jeżeli drzwi lub brama przeciwpożarowa są wyposażone w system sterowania, przepisy traktują takie rozwiązanie jako urządzenie przeciwpożarowe. Dotyczy to na przykład zestawów utrzymywanych podczas normalnej pracy w pozycji otwartej przez trzymacze elektromagnetyczne, które zostają zwolnione po sygnale pożarowym.

Takie urządzenia podlegają przeglądom technicznym i konserwacji zgodnie z właściwymi normami, dokumentacją techniczno-ruchową i instrukcjami producenta. Terminy wyznacza producent, przy czym dla urządzeń przeciwpożarowych przepisy wymagają wykonywania tych czynności nie rzadziej niż raz w roku.

Dla drzwi bez systemu sterowania również nie powinno się wymyślać jednego uniwersalnego harmonogramu. Trzeba stosować częstotliwość i zakres kontroli określony w dokumentacji producenta oraz uwzględniać intensywność użytkowania. W szkole, szpitalu albo galerii handlowej drzwi wykonują tysiące cykli i szybciej pojawiają się rozregulowane samozamykacze, luzy na zawiasach, uszkodzenia uszczelek czy problemy z ryglowaniem.

Najbardziej prozaiczny błąd pozostaje jednocześnie jednym z najgroźniejszych: blokowanie drzwi przeciwpożarowych klinem, gaśnicą, koszem albo meblem. Jeśli drzwi mają samoczynnie zamknąć otwór w razie pożaru, zwykły klin przekreśla tę funkcję. Jeżeli w ciągu komunikacyjnym drzwi muszą na co dzień pozostawać otwarte, właściwym rozwiązaniem jest przewidziany w projekcie system utrzymywania ich w pozycji otwartej i automatycznego zwolnienia, a nie mechaniczne podparcie skrzydła.

FAQ

Czy każde drzwi ewakuacyjne muszą otwierać się na zewnątrz?
Nie. Taki obowiązek dotyczy określonych przypadków, m.in. pomieszczeń przeznaczonych dla ponad 50 osób, pomieszczeń dla ponad 6 osób o ograniczonej zdolności poruszania się oraz wskazanych pomieszczeń o szczególnym zagrożeniu. Osobne wymaganie dotyczy wyjścia z budynku przeznaczonego dla więcej niż 50 osób.

Czy każde drzwi na drodze ewakuacyjnej muszą mieć belkę antypaniczną?
Nie. Przepisy wymagają urządzeń przeciwpanicznych m.in. przy wyjściu z pomieszczenia, w którym może jednocześnie przebywać więcej niż 300 osób, oraz na dalszej drodze ewakuacyjnej z tego pomieszczenia. W pozostałych sytuacjach wyposażenie dobiera się do projektu i warunków użytkowania.

Czy drzwi EI 30 są jednocześnie dymoszczelne?
Nie. Odporność ogniowa i dymoszczelność to odrębne właściwości. Jeśli projekt wymaga ochrony przed przenikaniem dymu, trzeba sprawdzić również zadeklarowaną klasę dymoszczelności, np. Sa albo S200.

Czy można zamontować inny samozamykacz niż dostarczony z drzwiami?
Nie powinno się robić tego bez sprawdzenia dokumentacji danego zestawu. Element zamienny musi być dopuszczony do zastosowania w konkretnym rozwiązaniu. Przypadkowa wymiana okucia może spowodować, że drzwi przestaną odpowiadać przebadanemu i zadeklarowanemu zestawowi.

Czy drzwi ewakuacyjne mogą być zamykane na klucz?
Samo zastosowanie zamka nie jest zakazane, ale od strony ewakuacji drzwi muszą umożliwiać natychmiastowe otwarcie w sytuacji zagrożenia. Rozwiązanie wymagające od osoby ewakuującej się użycia klucza lub wykonania dodatkowych czynności jest niedopuszczalne.

Jak często trzeba wykonywać przegląd drzwi przeciwpożarowych?
Trzeba kierować się instrukcją producenta i charakterem zastosowanego rozwiązania. Jeżeli drzwi lub brama przeciwpożarowa z systemem sterowania są urządzeniem przeciwpożarowym, przeglądy i konserwację wykonuje się w okresach określonych przez producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku.

Przy modernizacji obiektu zacznij nie od wyboru producenta ani wyceny skrzydła, lecz od zestawienia wszystkich drzwi z wymaganiami projektu. Dla każdej pozycji wpisz klasę odporności ogniowej, dymoszczelność, światło przejścia, kierunek otwierania, rodzaj okuć, sposób zwalniania od strony ewakuacji i wymagany sposób montażu. Dopiero potem porównuj oferty. Najpierw trzeba wyeliminować błąd polegający na kupowaniu pojedynczych elementów osobno i zakładaniu, że po zmontowaniu automatycznie powstanie z nich zgodny zestaw przeciwpożarowy.

Więcej informacji na: drzwi obiektowe; oferta przemysłowa.