Co zrobić po otrzymaniu wezwania na przesłuchanie w charakterze podejrzanego?

Wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego trzeba potraktować inaczej niż zwykłą prośbę o złożenie informacji. Organ prowadzący postępowanie zamierza przesłuchać osobę, wobec której postępowanie karne jest już skierowane podmiotowo albo ma dojść do formalnego przedstawienia zarzutów. To moment, w którym spontaniczne wyjaśnianie sprawy przez telefon, pisanie do funkcjonariusza „jak było naprawdę” czy próba wcześniejszego przekonania prowadzącego postępowanie do swojej wersji wydarzeń zwykle przynosi więcej ryzyka niż korzyści.

Pierwsze zadanie jest znacznie prostsze: sprawdzić wezwanie, ustalić sygnaturę sprawy i nie przegapić terminu. Dopiero potem należy zdecydować, czy przed przesłuchaniem potrzebny jest obrońca, jakie informacje można uzyskać o zarzutach i czy składanie wyjaśnień na tym etapie w ogóle ma sens.

Najpierw sprawdź wezwanie i nie próbuj wyjaśniać sprawy przez telefon

Na początku trzeba przeczytać dokument od pierwszej do ostatniej linijki. Najistotniejsze są: organ wzywający, sygnatura sprawy, charakter wezwania, termin, miejsce przesłuchania oraz pouczenie o skutkach niestawiennictwa. Przesłuchanie może prowadzić m.in. Policja albo prokurator, zależnie od rodzaju postępowania i konkretnej czynności.

Szczególne znaczenie ma określenie, w jakim charakterze dana osoba została wezwana. Świadek i podejrzany znajdują się w zupełnie innej sytuacji procesowej. Podejrzany ma prawo się bronić i nie ma obowiązku dostarczania organom argumentów przeciwko sobie.

Jeżeli na wezwaniu brakuje informacji organizacyjnych albo pojawia się problem z terminem, można skontaktować się z jednostką prowadzącą postępowanie. Telefon powinien jednak służyć przede wszystkim do ustalenia kwestii technicznych. Nie jest dobrym pomysłem opowiadanie funkcjonariuszowi historii zdarzenia, tłumaczenie motywów działania czy odpowiadanie na nieformalne pytania dotyczące sprawy.

Wezwania nie należy ignorować. Podejrzany ma obowiązek stawić się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie. Nieusprawiedliwiona nieobecność może skończyć się zatrzymaniem i przymusowym doprowadzeniem.

Jeżeli stawiennictwo w podanym terminie jest rzeczywiście niemożliwe, trzeba reagować przed terminem przesłuchania, a nie kilka dni później. Należy skontaktować się z organem, wskazać przeszkodę i ustalić sposób jej udokumentowania. Sam telefon nie oznacza automatycznie, że termin został odwołany — trzeba uzyskać jasną informację, czy wyznaczono inną datę.

Istotny szczegół dotyczy choroby. Jeżeli obecność jest obowiązkowa, usprawiedliwienie nieobecności z tego powodu wymaga co do zasady zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego potwierdzającego niemożność stawienia się. Typowe zwolnienie lekarskie albo dokument od lekarza rodzinnego nie zawsze spełni wymogi postępowania karnego. To drobiazg, na którym w praktyce łatwo popełnić błąd.

Po otrzymaniu wezwania warto od razu przygotować:

• wezwanie wraz z kopertą, jeżeli zostało doręczone pocztą,

• sygnaturę sprawy,

• dokument tożsamości,

• wszystkie otrzymane wcześniej pisma dotyczące sprawy,

• krótką chronologię zdarzeń przygotowaną dla siebie lub obrońcy,

• dokumenty mogące mieć znaczenie dla obrony, ale bez automatycznego przekazywania ich organowi przed oceną ich znaczenia.

Ostatni punkt ma duże znaczenie. Dokument, który na pierwszy rzut oka wygląda na korzystny, może zawierać datę, nazwisko, numer rachunku, lokalizację albo inną informację wzmacniającą część materiału dowodowego niekorzystną dla podejrzanego. Najpierw trzeba wiedzieć, co dokładnie jest przedmiotem zarzutu.

Podczas przesłuchania nie trzeba odpowiadać na pytania tylko dlatego, że zostały zadane

Przed pierwszym przesłuchaniem podejrzany powinien zostać pouczony o swoich prawach i obowiązkach. Najważniejsze z praktycznego punktu widzenia jest prawo do składania wyjaśnień, odmowy składania wyjaśnień oraz odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania. Odmowy nie trzeba uzasadniać.

To oznacza, że podczas przesłuchania nie działa zasada: „skoro jestem niewinny, muszę odpowiedzieć na wszystko”. Czasami obszerne wyjaśnienia są uzasadnione. Innym razem najlepszą decyzją procesową na pierwszym przesłuchaniu jest odmowa składania wyjaśnień do momentu ustalenia, jakie dowody znajdują się w sprawie.

Nie istnieje jedna strategia odpowiednia dla każdego podejrzanego.

Składanie wyjaśnień na początku postępowania może mieć sens przykładowo wtedy, gdy istnieje prosty, łatwo weryfikowalny fakt przeczący zarzutowi: zapis monitoringu, potwierdzenie pobytu w innym miejscu, dokument księgowy albo korespondencja pokazująca rzeczywisty przebieg zdarzeń. Z drugiej strony przedwczesne wyjaśnienia są szczególnie ryzykowne w sprawach wielowątkowych, gospodarczych, dotyczących większej liczby osób albo opartych na obszernej korespondencji elektronicznej.

Problem polega na tym, że podejrzany zwykle zna własną wersję zdarzenia, ale nie zawsze zna materiał zgromadzony przez organ. Odpowiada więc na pytania bez wiedzy, z jakim dokumentem, nagraniem czy zeznaniem jego odpowiedź zostanie później porównana.

Przy przedstawieniu zarzutów trzeba dokładnie zweryfikować przede wszystkim:

• jaki konkretnie czyn jest zarzucany,

• kiedy i gdzie miał zostać popełniony,

• jaki sposób działania opisano,

• czy zarzut dotyczy działania samodzielnego czy wspólnie z innymi osobami,

• jaka została wskazana kwalifikacja prawna.

W postępowaniu prowadzonym w formie śledztwa podejrzany może również żądać podania ustnie podstaw zarzutów, a także sporządzenia pisemnego uzasadnienia postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Pisemne uzasadnienie powinno wskazywać przede wszystkim fakty i dowody przyjęte za podstawę zarzutów, a jego doręczenie następuje w ustawowym terminie 14 dni.

Nie należy też automatycznie zakładać, że przed pierwszym przesłuchaniem będzie można przeczytać całe akta. Podejrzany może występować o dostęp do materiałów postępowania, sporządzanie odpisów i kopii, ale w postępowaniu przygotowawczym dostęp do akt może być ograniczony, jeżeli wymaga tego prawidłowy tok postępowania albo ochrona ważnego interesu państwa. Dopiero późniejsze etapy postępowania dają dalej idące gwarancje dostępu.

Przed podpisaniem protokołu trzeba go przeczytać. To nie jest formalność. Protokół powinien odpowiadać temu, co rzeczywiście zostało powiedziane. Jeżeli sformułowanie zmienia sens wypowiedzi, jest zbyt dalekim skrótem albo pomija istotne zastrzeżenie, należy żądać poprawienia lub uzupełnienia treści przed złożeniem podpisu.

Szczególnie niebezpieczne jest podejście: „podpiszę, przecież wszystko było nagrywane” albo „prowadzący wie, co miałem na myśli”. W dalszym postępowaniu znaczenie ma to, co rzeczywiście znalazło się w materiale procesowym.

Kiedy iść na przesłuchanie z obrońcą, a kiedy najpierw skonsultować sprawę

Podejrzany może ustanowić obrońcę i zażądać, aby przesłuchanie odbyło się z jego udziałem. Trzeba jednak znać ważne ograniczenie: samo niestawiennictwo ustanowionego obrońcy nie blokuje automatycznie przesłuchania. Dlatego organizowanie obrony na ostatnią chwilę, już pod drzwiami komisariatu lub prokuratury, jest kiepskim rozwiązaniem.

W praktyce konsultacja przed przesłuchaniem jest szczególnie istotna, gdy:

• zarzut dotyczy przestępstwa zagrożonego poważną karą,

• w sprawie występuje kilku podejrzanych,

• zabezpieczono telefon, komputer, dokumenty albo dane finansowe,

• wcześniej byli przesłuchiwani świadkowie powiązani z podejrzanym,

• sprawa dotyczy działalności gospodarczej, podatków lub przepływów pieniędzy,

• podejrzany chce przyznać się tylko do części opisywanych zachowań,

• rozważane jest naprawienie szkody lub dobrowolne poddanie się odpowiedzialności,

• po przesłuchaniu możliwe jest wystąpienie przez prokuratora o zastosowanie środka zapobiegawczego.

Obrońca nie powinien ograniczać się do siedzenia obok podejrzanego podczas przesłuchania. Przed czynnością trzeba ustalić przynajmniej trzy rzeczy: co wynika z zarzutu, jakie są dostępne informacje o materiale dowodowym i czy składanie wyjaśnień teraz poprawia sytuację procesową, czy jedynie ujawnia linię obrony.

Nie zawsze oznacza to długą obsługę całego postępowania. Czasami potrzebna jest przede wszystkim konsultacja dokumentów i przygotowanie do pierwszego przesłuchania. Jeżeli natomiast sprawa jest rozbudowana, jednorazowa porada bez późniejszego dostępu do akt może być niewystarczająca.

Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, może wystąpić o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Konieczne jest jednak należyte wykazanie sytuacji finansowej. Samo stwierdzenie, że wynagrodzenie adwokata jest zbyt wysokie, nie wystarcza.

Najbardziej problematyczny praktycznie jest termin. Wezwanie potrafi przyjść na kilka dni przed czynnością. W takiej sytuacji nie należy tracić pierwszych dwóch czy trzech dni na samodzielne analizowanie internetu, a dopiero wieczorem przed przesłuchaniem szukać pomocy. Pełnomocnik potrzebuje czasu choćby na przeczytanie wezwania, uporządkowanie chronologii i ocenę, czy przed czynnością można podjąć dodatkowe działania.

Jeżeli termin jest bliski, priorytetem nie jest tworzenie idealnej, kilkustronicowej wersji wydarzeń. Najpierw trzeba uniknąć nieprzemyślanego przesłuchania. Dopiero później porządkuje się dokumenty i buduje pełną linię obrony.

Więcej informacji na: adwokat Tarnowskie Góry

FAQ – najczęstsze pytania po otrzymaniu wezwania

Czy podejrzany musi stawić się na przesłuchanie?
Tak. Podejrzany ma obowiązek stawić się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie. Nieusprawiedliwiona nieobecność może prowadzić do zatrzymania i przymusowego doprowadzenia.

Czy mogę odmówić składania wyjaśnień?
Tak. Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień w całości albo odmówić odpowiedzi na konkretne pytania. Nie musi podawać powodu takiej decyzji.

Czy odmowa wyjaśnień oznacza przyznanie się do winy?
Nie. Jest to ustawowe prawo podejrzanego i samo skorzystanie z niego nie jest przyznaniem się do popełnienia czynu.

Czy na przesłuchanie można przyjść z adwokatem?
Tak. Podejrzany może korzystać z pomocy ustanowionego obrońcy i żądać jego udziału w przesłuchaniu. Trzeba jednak zorganizować to odpowiednio wcześniej, ponieważ samo niestawiennictwo obrońcy nie musi spowodować odroczenia czynności.

Czy przed przesłuchaniem dostanę całe akta sprawy?
Niekoniecznie. W postępowaniu przygotowawczym dostęp do akt może zostać ograniczony ze względu na dobro postępowania lub ważny interes państwa. Można jednak złożyć wniosek o ich udostępnienie i sprawdzić, jaki zakres materiału jest dostępny.

Czy trzeba przyznać się albo nie przyznać do winy już podczas pierwszego przesłuchania?
Podejrzany jest pytany o stanowisko wobec zarzutu, ale korzysta również z prawa do odmowy składania wyjaśnień. Sposób zachowania trzeba dobrać do konkretnej sprawy i materiału dowodowego, a nie do założenia, że jedna odpowiedź jest zawsze korzystna.

Czy choroba wystarczy, żeby nie przyjść na wezwanie?
Sama informacja o chorobie nie wystarczy. Przy usprawiedliwianiu obowiązkowego stawiennictwa z powodu choroby wymagane jest zasadniczo zaświadczenie lekarza sądowego potwierdzające niemożność pojawienia się na wezwanie.

Czy przed przesłuchaniem powinienem zadzwonić na Policję i wyjaśnić swoją wersję?
Nie jest to dobry sposób przygotowania do czynności. Telefon może służyć do potwierdzenia terminu, miejsca lub innych kwestii organizacyjnych. Fakty dotyczące zarzutu lepiej omawiać dopiero po świadomej decyzji dotyczącej sposobu obrony.

Czy po otrzymaniu wezwania powinienem kontaktować się ze świadkami albo innymi osobami związanymi ze sprawą?
Nie należy robić tego automatycznie. Próba uzgadniania wersji zdarzeń, nakłaniania kogoś do określonych zeznań czy usuwania wiadomości lub dokumentów może stworzyć poważne dodatkowe problemy procesowe. Materiałów związanych ze sprawą nie należy niszczyć ani modyfikować.

Pierwszą decyzją po otrzymaniu wezwania powinno być więc sprawdzenie charakteru wezwania, sygnatury i dokładnego terminu przesłuchania. Następnie trzeba ustalić, czy przed tym terminem potrzebna jest konsultacja z obrońcą. Najpoważniejszym błędem do usunięcia w pierwszej kolejności jest przekonanie, że trzeba natychmiast przedstawić organom pełną wersję wydarzeń. Najpierw należy ustalić zarzut i swoją sytuację procesową; decyzja o składaniu wyjaśnień powinna być dopiero kolejnym krokiem.